DZIEJE RELIGII, FILOZOFII I NAUKI

indeks  |  antologia religijna  |  antologia filozoficzna  |  filozofia nauki

Wojciech Sady: wykłady

 

antropocen

wykład: DZIURA OZONOWA
Ozon to trójatomowy tlen powstający w stratosferze pod wpływem słonecznego promieniowania ultrafioletowego. Potem pochłania on zabójcze dla życia promienowanie UV z zaresu od 200 do 310 nm. Gdy utworzyła się 640 milionów lat temu warstwa ozonowa życie mogło wyjść z mórz na lądy.
Rolę warstwy ozonowej zrozumiano ok. 1930. W 1930 odkryto freony (związki węgla, fluoru i chloru), co umożliwiło produkcję domowych lodówek, klimatyzatorów itd., a także dezodorantów, styropianów, pianek montażowych itd.
Między 1970 a 1974 naukowcy odkryli, że nadtlenek azotu katalizuje rozpad ozonu, że połówkowy czas zaniku freonów wypuszczonych do troposfery wynosi od kilkudziesięciu do kilkuset lat, a wreszcie że z cząsteczki freonu, zaniesionej przez wiatry do stratosfery promieniowanie UV uwalnia chlor. A chlor, o czym już wiedziano, katalizuje rozpad ozonu. W 1984 zmierzono, że ilość ozonu w rejonach arktycznych spadła z 310 do 200 dobsonów - i stwierdzono, że jeśli nie zatrzymamy produkcji freonów, to dziura ta będzie się powiększać, również terytorialnie. Powstało zagrożenie dla istnienia jakichkolwiek form życia na lądach.
W 1987 podpisano ogólnoplanetarny zakaz produkcji freonów. Zastąpiono je "zielonymi freonami", związkami węgla, wodoru I fluoru. Ale jest to historia nie tylko sukcesu. Pokazuje ona, jak obłudny jest świat wielkiej polityki i wielkiego biznesu.

wykład 1: GLOBALNE OCIEPLENIE 1
w 2024 średnia temperatura na Ziemi wyniosła 15,1oC - o 1,6oC więcej niż wynosiła średnia w II połowie XIX w.
w styczniu 2025 w atmosferze ziemskiej znajdowało się rekordowe 427 cząstek CO2 na milion cząsteczek powietrza
w styczniu 2025 Donald Trump zapowiedział wycofanie USA z wszelkich międzynarodowych umów mających na celu zapobieżenie globalnemu ociepleniu
dlatego w tym wykładzie tłumaczę, co - z naukowego punktu widzenia - decyduje o temperaturach panujących na Ziemi

wykład 2: GLOBALNE OCIEPLENIE 2
Powtórka z fizyki: temperatura, ciepło, energia. O przeszłości Ziemi: czasem Ziemia przechodziła przez okresy zlodowaceń trwające dziesiątki, a ran nawet 300 milonów lat, 420 mln lat temu życie pojawia się na lądach, 300 mln lat temu powstają drzewa, ale upadłych drzew nie ma co zjeść i powstają z tego pokłady węgla kamiennego; zapewne na dnie mórz ze szczątków organicznych powstaje ropa naftowa i gaz ziemny; 2,5 miliona lat temu Ziemia wchodzi w okres cyklicznych zlodowaceń w cyklach 40, może 100 tysięcy lat - których przyczyny jak dotąd pozostają niejasne. Badania rdzeni lodowych wydobywanych na Grenlandii pozwalają nam badać średnie temperatury i skład atmosfery za ostatnie 800 tysięcy lat; stwierdzamy niemal dokładną korelację między średnimi temperaturami a zawartością CO2, choć nie jest jasne, co było skutkiem, a co przyczyną.

wykład 3: GLOBALNE OCIEPLENIE 3
10 000 lat temu kończy się ostatnia epoka lodowcowa, a na Bliskim Wschodzie ludzie zaczynają uprawiać rolę i hodować zwierzęta. Ludzi zaczyna przybywać w tempie średnio 4% na stulecie. Powstają pierwsze cywilizacje, a - przeskoczmy - w XVII w. ma miejsce Wielka Rewolucja Naukowa. Praktyczne zastosowania wiedzy naukowej na przełomie XIX i XX w. prowadzą do rewolucyjnych przemian w technice, rolnictwie i medycynie, a towarzyszy temu wciąż rosnące - zwłaszcza po 1950 - zużycie paliw kopalnych. Współczesne rolnictwo odpowiada z kolei za znaczny wzrost ilości metanu i podtlenku azotu w atrmosferze.
Pierwsze naukowe przewidywania wzrostu globalnych temperatur pojawiły się pod koniec XIX w. - i zgodnie z nimi w latach 1900-1940 średnie temperatury wzrosły o 0,3oC. Od wynalezienia komputerów mdele zjawisk pogodowych wciąż doskonalono i potwierdzały one, że następi globalne ocieplenie - tymczasem w latach 1940-1980 średnie temperatury nie rosły. Zaczęły rosnąć w tempie 0,2oC od 1980. Zwoływano w tej sprawie międzynarodowe konferencje w Kyoto (1997), Kopenhadze (2009) i Paryżu, ale - głównie wobec sprzeciwów USA - nie osiągnięto zgody, a składane ewentualnie obietnice później łamano. Globalne zużycie węgla, ropy i gazu wciąż rośnie. W 2025 Donald Trump wycofał USA z międzynarodowych porozumień w sprawie ochrony klimatu, po czym Donald Tusk przyznał, że realizacja założeń Zielonego Ładu skaże UE na porażkę w konkurencji z USA i Chinami.